5s  چیست


: 609

وجودمحیطی سامان یافته از الزامات تولید یاارائه خدمات باکیفیت است. 5S پیش شرط اجرای موفقیت آمیز سایر سیستم ها و مدلها می باشد و مزیت آن این است که در همه جا قابل پیاده سازی است .مزایای زیر از استقرار نظام 5s می باشد : افزایش بهره وری صرفه جویی در هزینه ها کیفیت پیشگیری از خرابی ها.

 

5s

 

5S  سیستمی  است  که در قالب یک نظام فرهنگی- مدیریتی   برای آراستگی محیط پیاده سازی می شود. (تفاوتی نمی کند این محیط، محیط کار است، محیط خانه است و یا حتی خودرو شخصی) این نظام کمک می کند، همواره محیطی آراسته،  سامان یافته ،  استاندارد و با انضباط داشته باشیم.

مزایای 5s

 

هدف 5S پیشگیری از اتلاف است.

 

مزایای زیر از استقرار نظام 5s  می باشد :

افزایش بهره وری

صرفه جویی در هزینه ها

کیفیت

پیشگیری از خرابی ها

افزایش عمر وسایل و آلات

پیشگیری از حوادث

در محیط هایی که بااجرای نظام 5s   مدیریت می شوند ، اشیا غیر ضروری وجود ندارد و اقلام موجود با نظمی خاص مرتب می شوند  .

اجرای 5s  محیطی پاکیزه وبهداشتی رافراهم می آورد .

تلاش برای ایجاد عادت های صحیح درکارکنان مهم ترین عامل درتحقق محیط های آراسته است

وجودمحیطی سامان یافته از  الزامات تولید یاارائه خدمات باکیفیت است.
5S  پیش شرط اجرای موفقیت آمیز سایر سیستم ها  و مدلها می باشد و مزیت آن این است که در همه جا قابل پیاده سازی است .


5s

 

منشا این استاندارد هم از ژاپن  است.

  اما امروزه بسیاری از کشور ها ، این نظام را به اجرا در آورده اند . به ویژه کشور سنگاپور که نظام آراستگی را به عنوان یک نهضت ملی شروع کرده است .
سيستمي تحت عنوان 5S ، براي اولين بار بعد از جنگ جهاني دوم ، در ژاپن شكل گرفت . ژاپني ها با الگو برداري از سه دسته  از صنايع آمريكايي و اروپايي و توسعه و سيستماتيك نمودن آن ،   5را تدوین کردند.
دسته اول صنايعي مي باشند كه رعايت بهداشت ، تميزي ونظم از زير ساختهاي اساسي آن مي باشد ، مانند صنايع دارويي بهداشتي يا صنايع ميكروالكترونيك كه نيازمند محيطي تحت عنوان اتاق تميز يا  " Clean Room "  هستند.     
دسته دوم ، سازمانهاي خدماتي مانند هتل ها ، مراکز دکوراسیون داخلی ،هایپرمارکت های بزرگ ، و مراكز تفريحي را در بر مي گيرد . در اين سازمانها ،بدلیل تماس مستقیم  مشتري با محيط سازمان ،و طبیعتا  حساسيت بالاي مشتريان به تميزي ، نظم و سرعت پاسخگويي به  خواسته هايشان ، موجب مي شود كه اين سازمانها براي بقا و رقابت ناچار باشند كه اصول خاصي را رعايت نمايند .

بطور كلي در آمريكا رعايت اينگونه از اصول ( چه اجبار قانوني باشد و چه الزام عرفي و صنفي ) در زمينه هايي كه مرتبط با بهداشت و سلامتي انسانها مي باشد،     " خانه داري خوب .. يا "Good House Keeping" ناميده مي شود .
دسته سوم ، شامل سازمانهاي پيشرويي مي باشند كه به اهميت مباحثي مانند انسان - ماشين، انسان – كار و انسان  –  محيط توجه خاصي نموده و تلاش نموده اند كه ارتباطي منطقي و سالم بين " انسان -  ماشين- كار " پديد آورند .

 

5s

عبارت « پنج اس » 5براساس حروف ابتدای پنج واژه ژاپنی انتخاب شده است:

ساماندهی Seiri
پاكیزه سازی Seiso
نظم و ترتیب Seiton
استانداردسازی Sekitsu
انضباط Shitsuke


در ادامه مبانی و اصول هر یك از پنج واژه 5S شرح داده می‌شود.

 

ساماندهی (Seiri): تفکیک ضروری از غیر ضروری

نظم و ترتیب (Seiton): مرتب کردن و مشخص کردن مکان هر وسیله ای

پاکیزگی (Seiso): تمیز کاری و نگهداری محیط به صورت همواره تمیز

استانداردسازی(Seiketsu): تدوین دستورالعمل ها و استانداردها برای حفظ و تداوم آراستگی

انضباط(Shitsuke): فرهنگ سازی برای انجام عادت افراد به انجام صحیح کارها

.

1. ساماندهی (Seiri):

در دیدگاه 5S ،  ساماندهی عبارت است از نظم دادن به كلیه اجزای یك سازمان جهت نیل به اهداف. از دیدگاه « 5S ،» ساماندهی به معنای تفکیک ضروری از غیر ضروری ، اتخاذ تصمیمات قاطع و اعمال اولویتها برای رهایی از غیرضروریها است.

در میان اصول ۵s ساماندهی از بالاترین اولویت برخوردار است.

موارد اساسی در تفکیک ضروری از غیر ضروری

بررسی های زیر صورت گیرد.

۱آیا هیچ  شی غیر ضروری را می بینید که محل کار شما را شلوغ کرده باشد.

۲-آیا کابل یا لوله غیر ضروری است که به حال خود رها شده باشد.

۳- آیا ابزار و یا موادی در کف زمین رها شده اند.

۴- آیا اقلام غیر ضروری دسته بندی شده اند.

۵- آیا تمامی ابزارها بطور صحیح دسته بندی شده اند.

۲- نظم و ترتیب (Seiton )

در دیدگاه 5S ،  نظم و ترتیب عبارت است قرار دادن اشیاء در مكانهای مناسب و مرتب به نحوی كه بتوان از آنها به بهترین وجه استفاده كرد. نظم و ترتیب راهی است برای یافتن و بكار بردن اشیای مورد نیاز ، بدون انجام جستجوهای بیهوده.

بدین منظور باید همه اقلام و فرمهای مورد نیاز را كه قبلا در فاز  s1  شناسایی نموده و كاركرد هر یك از آنها را نیز مشخص نموده‌ایم را در جای مناسب قرار دهیم به نحوی كه با سرعت و سهولت (زیر 30 ثانیه).  قابل دستیابی باشند.

نمونه هایی از اجرای این S را می توان بصورت زیر فهرست نمود:
اشیایی را كه غالباً استفاده می كنیم، در محل كار قراردهیم (تجهیز میزهای افراد به ملزومات اداری)
اشیایی را كه به ندرت استفاده می كنیم در جایی دور از دسترس قرار دهیم (استفاده از سیستم بایگانی مناسب به طوری كه سوابق كاری سالهای گذشته در جاهای دورتری قرار گیرد، استفاده از كتابخانه یا قفسه های مخصوص جهت قرار گرفتن كتابها و جزوات و دستورالعملها)
-  
برچسب گذاری  زونكنها، قفسه ها
استقرار هر چیز در جای مشخص (استفاده از فایلها و قرار دادن ملزومات اداری در جای خود، استقرار و طبقه بندی فرمها در قفسه های مخصوص، استفاده از كازیه جهت طبقه بندی نامه ها و یا كارهای در دست اجرا)
-   آوردن و بازگرداندن هر چیز در حداقل زمان
علامت گذاری محدوده ها و محل استقرار اشیاء و شناسایی افراد (مشخص شدن محل استقرار خودروهای شركت،  جانمایی میز كاری افراد )

۳- پاكیزه سازی (  Seiso )

در دیدگاه 5S  پاکیزه سازی عبارت است: دور ریختن موارد اضافی وپاکیزه کردن اشیاء از آلودگی ها و مواد خارجی.

پاکیزه سازی از دیدگاه ۵s نوعی بازرسی است.

نمونه هایی از اجرای این S را می توان بصورت زیر فهرست نمود:
تعریف مسئولیتهای پرسنل برای پاكیزگی محل كار
-    بازبینی و پاكیزه سازی مستمر توسط مجری ارائه خدمات
شناسایی و رفع خرابیهایی كه به دلیل  فرسایش ها  ، نشتی ها و... بوجود آمده است
شناسایی منابع آلودگی و سعی در حذف و یا كنترل آنها
-   تمیز كردن محل كار (شستشوی مرتب با مواد ضدعفونی كننده، نظافت  انبار، جمع آوری اسباب فرسوده)
حذف گرد و غبار (استفاده از تهویه ، استفاده از فیلترهای صافی هوا، استفاده از كاورها، قرار دادن اشیا در محفظه های دربسته)
پاكیزه كردن محلهای مخفی(پشت پرده  ،زیر میزها، گوشه های اتاق، تجهیزات فنی، پنجره ها، فایلها،)

بازرسی تمام محوطه کارخانه به منظور پیدا کردن منبع گردوغباراعم از کف زمینها- خطوط نیرو

بازدید و نظافت دستگاهها .

۴ استانداردسازی (   Seikitsu )

در دیدگاه 5S ، استانداردسازی عبارت است  از روشی برای حفظ نتایج حاصل از  سه فاز قبلی یعنی ساماندهی، نظم وترتیب و پاکیزگی .

تاكید اصلی  این فاز متوجه مدیریت است كه با استفاده از چك لیستهای مناسب و برقراری  مقررات ، محیط كار را  استاندارد و كنترل نماید .

یکی از بخش های مهم این روش توسعه نظام روشنی است که بتوان به آسانی به عیب و نقص دستگاهها پی برد.

 

نمونه ها :
بازبینی دوره ای (تشكیل كمیته بازرسی، جهت بازرسی و بازدید از سازمان و  برگزاری ممیزی داخلی)       افزایش میدان دید (استفاده از پوشش شفاف برای دیدن کار دستگاه در هر وضعیت)

شناسایی  نقص کار دستگاهها:
-   استفاده از نشانه ها.
-   علامتگذاری محدوده های خطر (در انبار مواد شیمیایی، تجهیزات با فشار كاركرد بالا )
-   علایم مربوط به تجهیزات خاموش كننده ( علائم مربوط به زنگ خطر و وسایل ایمنی و راهنمای سیستم اطفای حریق، تابلوهای سیگار كشیدن ممنوع).
-  
تمهیدات پیشگیری از خطا و اشتباه (آموزش پرسنل در خصوص بروز خطر، تدوین دستورالعملهای كاری برای استفاده از تجهیزات ویژه )
-    برچسبهای نشاندهنده میزان دقت ابزار ( نصب میزان دقت تجهیزات و تاریخ اعتبار و كنترل برای آنها.
تدوین دستورالعمل اجرای سیستم

- تشكیل جلسات كمیته راهبری ، بررسی نتایج بازرسی های دوره‌ای و اخذ تصمیمات لازم برای پیشبرد اهداف 5S

۵- آموزش و انضباط:

انضباط ( Shitsuke )

در دیدگاه 5S ، انضباط عبارت است از

انضباط از دیدگاه ۵s

الف-  ایجاد پتاسیل  لازم برای انجام امور به شیوه مطلوب.

ب-  پرورش دادن افراد به یادگیری صحیح

ج- راهی برای تغییر عادتها.

انضباط فرآیندی حاصل ازآموزش و تکرار وتمرین است.

الزامات  در مورد انضباط:

•          برنامه بازدید روزانه

لباس و کلاه  مناسب با برچسب اسم پرسنل

۴- انجام به موقع گزارشهای لازم

 

5s

 

گام نخست        تعریف مسولیتها :

در این مرحله  تعیین  می شود که که هر یک از مسئولیتها بر عهده کدام یک از بخشهای سازمان می باشد.

گام دوم    تشکیل کمیته  5s:
از هر بخش یک نفر مسئول اجرای مصوبات کمیته در بخش محل فعالیت خود  و یک نفر بعنوان دبیر کمیته مسئول انجام کارهای اداری می شود.

گام سوم    اجرا  :

این گام شامل  اجرای پنج بند استاندارد می باشد.